Projektowanie SOR zaczyna się od człowieka

Pacjent przychodzący do SOR często jest w bólu, zdenerwowany i przestraszony. Nie zna układu oddziału ani zasad jego działania. Potrzebuje pomocy i jasnej informacji, co ma zrobić. Po drugiej stronie jest personel, który musi ocenić jego stan, podjąć decyzję i jednocześnie zadbać o pozostałych chorych. Jako ratownik medyczny i osoba koordynująca pracę SOR patrzę na przestrzeń właśnie z tej perspektywy. Interesuje mnie, czy można w niej sprawnie pomóc pacjentowi. Czy da się podjechać wózkiem, zebrać wywiad bez udziału całej poczekalni i zauważyć, że ktoś oczekujący na badanie zaczyna czuć się gorzej. To pytania, które warto postawić już przy pierwszej koncepcji przebudowy oddziału.

Dwie osoby jednocześnie. Każda z prawem do prywatności

Wyobraźmy sobie zwykłą sytuację: do rejestracji podchodzi pacjent z osobą towarzyszącą, a w tym samym czasie ZRM przywozi kolejnego chorego. Potrzebne jest miejsce na przyjęcie obu osób i warunki do spokojnego przekazania informacji. Rozporządzenie o SOR wymaga możliwości jednoczesnej segregacji medycznej, rejestracji i przyjęcia co najmniej dwóch osób (§ 6 ust. 2 pkt 2).^[1] Przy planowaniu stanowisk trzeba połączyć ten wymóg z prawem pacjenta do intymności oraz ochroną informacji o jego zdrowiu.^[4][8] Postawienie dwóch biurek obok siebie może nie wystarczyć. Pacjent powinien móc powiedzieć o swoich dolegliwościach bez obawy, że słyszy go druga przyjmowana osoba i ludzie w kolejce. Ekran z danymi i dokumentacja również wymagają ochrony przed wzrokiem osób postronnych. Dlatego przy ocenie układu sprawdziłbym odległości, osłonięcie stanowisk, warunki akustyczne i ustawienie monitorów. Przegroda może ograniczyć widoczność, ale trzeba jeszcze sprawdzić, czy zapewnia poufność rozmowy. Konkretne rozwiązanie należy dobrać do przestrzeni i sposobu pracy.

Pacjent w poczekalni nadal potrzebuje opieki

Po TRIAGE część pacjentów czeka na kontakt z lekarzem. W tym czasie ich stan może się zmienić. Dobre praktyki MZ wskazują na potrzebę nadzoru nad oczekującymi i ponownej oceny kategorii pilności.^[3] Patrząc na projekt, zapytałbym więc: jak pacjent zgłosi pogorszenie samopoczucia? Jak personel do niego dotrze? Czy między stanowiskiem pracy a poczekalnią nie powstaje miejsce, nad którym trudno sprawować nadzór? Warto też przejść tę drogę z perspektywy starszej osoby, kogoś niedosłyszącego albo poruszającego się na wózku. Czy oznaczenia są zrozumiałe? Czy komunikat o wezwaniu dotrze do pacjenta? Pomocnym punktem odniesienia są Standardy Dostępności Szpitali MZ.^[5]

Droga na badanie też jest częścią leczenia

Na rzucie można łatwo zaznaczyć połączenie SOR z tomografią, blokiem operacyjnym czy OAiIT. W praktyce trzeba jeszcze pokonać tę trasę z chorym, aparaturą i personelem. Przepisy wymagają odpowiednich powiązań komunikacyjnych oraz całodobowego i niezwłocznego dostępu do wskazanych badań (§ 3 i § 4).^[1] W projekcie interesowałoby mnie również to, ile drzwi trzeba otworzyć, czy łóżko swobodnie skręci i co stanie się, gdy na tej samej trasie spotkają się dwa transporty. Takie szczegóły warto sprawdzić, zanim zostaną ustalone ściany, drzwi i lokalizacje urządzeń. Podczas pracy oddziału będą wracały przy każdym kolejnym pacjencie.

Izolację trzeba zaplanować przed pojawieniem się chorego

Wymóg zapewnienia możliwości krótkotrwałej izolacji pacjenta z chorobą zakaźną lub jej podejrzeniem dotyczy zarówno SOR, jak i izby przyjęć. Podstawy prawne są jednak odrębne: § 5 ust. 2 rozporządzenia o SOR oraz załącznik nr 1, część I, pkt 4 rozporządzenia dotyczącego pomieszczeń podmiotu leczniczego.^[1][2] Przy projekcie trzeba ustalić, gdzie pacjent będzie przebywał i którędy tam dotrze. Jak personel udzieli mu pomocy? Jak będzie wyglądało sprzątanie i przekazanie potrzebnego sprzętu? Te rozwiązania należy uzgodnić z zespołem kontroli zakażeń i projektantami właściwych branż. W dokumentacji trzeba też precyzyjnie określić funkcję pomieszczenia. Szpitalna izolatka ma osobne wymagania określone w § 21, obejmujące m.in. śluzę, zaplecze higieniczno-sanitarne i wentylację podciśnieniową.^[2] Samo umieszczenie nazwy na rzucie nie rozstrzyga, czy rozwiązanie spełnia właściwe wymagania.

Personel również potrzebuje przestrzeni do pracy

Przy łóżku chorego trzeba czasem jednocześnie wykonać kilka czynności, ustawić aparaturę i umożliwić podejście kolejnym osobom. Dlatego patrzyłbym na pomieszczenie po uwzględnieniu całego wyposażenia i ludzi, którzy mają w nim pracować. Ogólne przepisy BHP wymagają organizowania stanowisk z uwzględnieniem ergonomii i zapewnienia swobody ruchu potrzebnej do bezpiecznego wykonywania pracy (§ 45).^[9] W praktycznej ocenie projektu warto więc sprawdzić dostęp do pacjenta, ustawienie sprzętu, możliwość otwarcia szafek i przejazdu wózkiem. To część warunków udzielania pomocy, którą trzeba uwzględnić już w koncepcji.

Oddział potrzebuje także sprawnego zaplecza

Do pacjenta trzeba dostarczyć czystą bieliznę, materiały i sprzęt, a zużyte rzeczy odebrać. Odpady medyczne również mają swoją drogę: od miejsca powstania do miejsca wstępnego magazynowania. Rozporządzenie dotyczące odpadów określa wymagania dla tego magazynowania i transportu wewnętrznego (§ 7–10).^[10] Przy projekcie zapytałbym, gdzie staną pojemniki, którędy będą wywożone i gdzie będzie można umyć oraz zdezynfekować używane do tego wózki. Te rozwiązania trzeba powiązać z zapleczem całego szpitala. Nie wynika z tego automatycznie obowiązek osobnego korytarza dla odpadów w każdym SOR; istotne jest zapewnienie bezpiecznego postępowania zgodnego z przepisami.

Przy stole projektowym potrzebne jest doświadczenie oddziału

SOR i izba przyjęć mają różne wymagania i zadania. Każdy projekt trzeba ponadto dopasować do profilu szpitala, liczby pacjentów i przyjętej organizacji pracy. Uwzględnia się również wymagania budowlane, instalacyjne, sanitarne i przeciwpożarowe. Podstawy ich zastosowania trzeba ustalić dla konkretnego zamierzenia, w tym z uwzględnieniem przepisów przejściowych dotyczących warunków technicznych budynków.^[1][2][6][7]

Dlatego do rozmowy o układzie pomieszczeń warto zaprosić ludzi, którzy będą w nich pracować. Przejść wspólnie kilka sytuacji: przyjazd chorego w stanie ciężkim, przyjęcie pacjenta na wózku, podejrzenie zakażenia, kilka karetek w krótkim czasie. Pomocne są również zgłoszenia zdarzeń niepożądanych i uwagi pacjentów — potraktowane jako materiał do oceny ryzyka i poprawy organizacji. Ustawa o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta wiąże wewnętrzny system jakości podmiotów objętych art. 18 z zarządzaniem ryzykiem oraz monitorowaniem zdarzeń.^[11] Wykorzystanie tych informacji podczas projektowania jest praktycznym sposobem powiązania organizacji opieki z planowanymi zmianami przestrzeni. W takiej współpracy widzę rolę technologa medycznego: połączyć potrzeby pacjentów i zespołu z wymaganiami dotyczącymi przestrzeni oraz wyposażenia. Pomóc przełożyć codzienną pracę oddziału na język projektu. Najwięcej można zrobić wtedy, gdy rozwiązania da się jeszcze omówić i poprawić na etapie koncepcji.

Zobacz również: kim jest technolog medyczny oraz studium przypadku rozbudowy SOR w Opolu.