BAZA WIEDZY / TECHNOLOGIA MEDYCZNA
Wspólna przestrzeń SOR, izby przyjęć i NiŚOZ. Jak technolog medyczny wspiera decyzje projektowe?
Wspólna lokalizacja kilku jednostek medycznych może być rozwiązaniem racjonalnym organizacyjnie i ekonomicznie. Pozwala wykorzystać istniejącą infrastrukturę, skoncentrować działalność medyczną w jednym obszarze budynku i ograniczyć potrzebę rozbudowy kolejnych obiektów. Jednocześnie stawia przed projektantami szereg wyzwań. Szczególnie dobrze widać to w przypadku szpitalnego oddziału ratunkowego (SOR), izby przyjęć oraz nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej (NiŚOZ). Choć jednostki te mogą znajdować się w bezpośrednim sąsiedztwie, różnią się organizacją pracy, charakterem udzielanych świadczeń i potrzebami pacjentów. Ich wspólna lokalizacja nie musi więc oznaczać korzystania z tych samych stanowisk rejestracyjnych, poczekalni czy ciągów komunikacyjnych. Znalezienie właściwego rozwiązania wymaga czegoś więcej niż znajomości przepisów i możliwości technicznych budynku. Trzeba przede wszystkim zrozumieć, jak poszczególne jednostki funkcjonują, w jaki sposób przemieszczają się pacjenci i personel oraz gdzie mogą pojawiać się konflikty organizacyjne. Właśnie tutaj istotną rolę odgrywa technolog medyczny, którego zadaniem jest przełożenie potrzeb klinicznych i organizacyjnych na wymagania funkcjonalne wykorzystywane przez zespół projektowy.
Trzy jednostki, trzy różne procesy
SOR, izba przyjęć i NiŚOZ realizują odmienne zadania, co ma bezpośredni wpływ na organizację ich przestrzeni. SOR jest przeznaczony do udzielania świadczeń osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Wymaga odpowiedniej organizacji segregacji medycznej, możliwości szybkiego podejmowania działań ratunkowych oraz zapewnienia właściwego nadzoru nad pacjentami. W szpitalu posiadającym SOR izba przyjęć może natomiast odpowiadać za organizację przyjmowania pacjentów na oddziały szpitalne, przede wszystkim w trybie planowym. Takiej izby przyjęć nie należy utożsamiać z odrębnie kontraktowaną przez NFZ izbą przyjęć udzielającą świadczeń doraźnych. NiŚOZ zapewnia z kolei świadczenia podstawowej opieki zdrowotnej poza standardowymi godzinami funkcjonowania przychodni POZ, czyli od poniedziałku do piątku w godzinach 18:00–8:00 oraz całodobowo w dni ustawowo wolne od pracy. Różnice pomiędzy tymi jednostkami dotyczą nie tylko rodzaju wykonywanych czynności, ale również sposobu obsługi pacjentów, organizacji stanowisk pracy i natężenia ruchu w różnych porach dnia. Z tego powodu projektowanie wspólnego obszaru przyjęć wymaga uwzględnienia odmiennych potrzeb każdej jednostki, pomimo ich bezpośredniego sąsiedztwa. Nie oznacza to jednak, że każda z tych jednostek wymaga całkowicie niezależnej infrastruktury. Wspólna poczekalnia może funkcjonować prawidłowo, pod warunkiem zapewnienia odpowiednich warunków oczekiwania i wymaganego nadzoru nad pacjentami SOR. Podobnie wspólny korytarz nie musi powodować problemów organizacyjnych. Trudności pojawiają się przede wszystkim wtedy, gdy przyjęty układ wymusza wykonywanie niepowiązanych czynności w tym samym miejscu, prowadzi do niepotrzebnego krzyżowania się dróg pacjentów lub utrudnia realizację procedur medycznych. Z perspektywy technologa medycznego najważniejsze jest więc ustalenie, które elementy infrastruktury mogą być wspólne, a które wymagają funkcjonalnego rozdzielenia. Decyzje te powinny wynikać z analizy procesów realizowanych w poszczególnych jednostkach i ich wzajemnych zależności, a nie wyłącznie z dostępnej powierzchni czy przyjętej koncepcji architektonicznej.
Od rozpoznania problemu do wymagań projektowych
Jednym z najważniejszych etapów przygotowania inwestycji szpitalnej jest rozpoznanie potrzeb przyszłych użytkowników. Personel medyczny zazwyczaj dobrze zna ograniczenia istniejącej infrastruktury i potrafi wskazać rozwiązania utrudniające codzienną pracę. Nie zawsze jednak zgłaszane oczekiwania odpowiadają rzeczywistej przyczynie problemu. Przykładowo potrzeba powiększenia poczekalni może wynikać zarówno z niewystarczającej powierzchni, jak i z niewłaściwej organizacji oczekiwania pacjentów korzystających z różnych jednostek. Podobnie kolejki przy rejestracji nie muszą oznaczać konieczności utworzenia dodatkowych stanowisk. Czasem problemem jest sposób organizacji obsługi, w którym jedna osoba musi jednocześnie realizować czynności związane z różnymi procesami. W takich sytuacjach samo spełnienie oczekiwań personelu może nie wystarczyć. Technolog medyczny powinien ustalić, co rzeczywiście powoduje trudności, i dopiero na tej podstawie określić wymagania dla przyszłego rozwiązania. Jest to szczególnie ważne podczas modernizacji istniejących szpitali, gdzie możliwości przebudowy bywają ograniczone, a każda zmiana wiąże się z określonymi kosztami. Źle zidentyfikowany problem może doprowadzić do sytuacji, w której pomimo przeprowadzenia inwestycji podstawowe trudności organizacyjne pozostaną nierozwiązane. Analiza funkcjonalna powinna uwzględniać zarówno standardowe warunki pracy, jak i okresy zwiększonego obciążenia. W przypadku SOR konieczne jest prześledzenie drogi pacjenta zgłaszającego się samodzielnie oraz przywożonego przez zespół ratownictwa medycznego, określenie kolejności wykonywanych czynności i identyfikacja miejsc wymagających szczególnej dostępności. Dla izby przyjęć planowych istotna będzie organizacja obsługi administracyjnej i komunikacji prowadzącej do oddziałów szpitalnych. W NiŚOZ trzeba natomiast przeanalizować funkcjonowanie gabinetów, rejestracji, poczekalni i zaplecza personelu, uwzględniając specyfikę pracy w godzinach wieczornych i nocnych. Efektem tych działań powinien być opis procesów i ich wzajemnych powiązań, na podstawie którego można przygotować wytyczne funkcjonalne. Pozwala to oceniać proponowane rozwiązania przestrzenne nie tylko przez pryzmat dostępnej powierzchni, ale przede wszystkim ich przydatności w codziennej pracy.
Dlaczego poprawny rzut nie zawsze oznacza funkcjonalny projekt?
Michał Tomanek w publikacji Technologia medyczna w projektowaniu obiektów szpitalnych zwraca uwagę na znaczenie powiązań pomiędzy procedurami medycznymi, ich uczestnikami, miejscem wykonywania oraz warunkami niezbędnymi do prawidłowej realizacji. W praktyce projektowej oznacza to, że nawet prawidłowo zaplanowane pomieszczenia nie gwarantują jeszcze funkcjonalności całego układu. Dobrym przykładem jest gabinet TRIAGE. Może mieć odpowiednią powierzchnię i wyposażenie, ale jeśli jego lokalizacja wymaga przemieszczania pacjentów przez zatłoczoną poczekalnię lub powoduje kolizje z transportem realizowanym przez zespoły ratownictwa medycznego, trudno uznać takie rozwiązanie za optymalne. Podobnie przestronna rejestracja nie rozwiąże wszystkich problemów, jeżeli jej usytuowanie utrudnia oddzielenie obsługi administracyjnej od czynności medycznych. Dlatego podczas przygotowania wytycznych technologicznych trzeba analizować zarówno wymagania dotyczące poszczególnych pomieszczeń, jak i ich wzajemne położenie, dostępność oraz powiązania komunikacyjne. Pomocne w tym zakresie są schematy przepływu pacjentów, zestawienia funkcji pomieszczeń, określenie wymaganego sąsiedztwa oraz opisy czynności i wyposażenia przewidzianego dla poszczególnych stanowisk. Warto również uwzględnić sytuacje wymagające czasowej zmiany organizacji pracy, na przykład uruchomienia dodatkowego stanowiska segregacji medycznej. Tak przygotowana dokumentacja daje architektowi podstawę do opracowania i porównywania wariantów przestrzennych. Ułatwia także ocenę konsekwencji pozornie niewielkich zmian, takich jak przesunięcie drzwi, zmiana lokalizacji stanowiska pracy czy ustawienia wyposażenia. Zmiany te mogą nie mieć większego znaczenia z punktu widzenia konstrukcji budynku, ale istotnie wpływać na sposób wykonywania procedur medycznych. Im dokładniej zostaną opisane procesy i wymagania funkcjonalne, tym łatwiej będzie ocenić, czy proponowana zmiana pozostaje zgodna z pierwotnymi założeniami organizacji pracy.
Przykład praktyczny – przebudowa SOR Szpitala Wojewódzkiego w Opolu
Przykładem wykorzystania takiego podejścia jest inwestycja dotycząca rozbudowy i dostosowania Szpitalnego Oddziału Ratunkowego Szpitala Wojewódzkiego w Opolu, zakończona w grudniu 2024 roku. Przed przebudową pacjenci SOR i izby przyjęć planowych oczekiwali na rejestrację na wspólnym korytarzu. Segregacja medyczna odbywała się bezpośrednio przy stanowisku rejestracji SOR, ponieważ oddział nie posiadał odrębnego gabinetu TRIAGE. Utrudniało to przeprowadzenie badania w warunkach zapewniających odpowiednią prywatność pacjenta. Dodatkowo gabinety NiŚOZ znajdowały się w innym budynku szpitala. Planowana inwestycja nie sprowadzała się więc do powiększenia poczekalni czy poprawy standardu pomieszczeń. Konieczne było przeanalizowanie organizacji całego obszaru przyjęć, w tym sposobu przemieszczania się pacjentów, rozdzielenia czynności administracyjnych i medycznych, zapewnienia odpowiednich warunków do segregacji medycznej oraz przeniesienia NiŚOZ do nowej lokalizacji. Poszczególne rozwiązania trzeba było rozpatrywać łącznie, ponieważ zmiana organizacji jednej jednostki wpływała na funkcjonowanie pozostałych.
W pracach uczestniczyłem jako konsultant merytoryczny reprezentujący perspektywę przyszłego użytkownika. Współpracowałem z zespołem architektonicznym przy opracowywaniu założeń funkcjonalnych, konsultowaniu proponowanych rozwiązań oraz ich weryfikacji podczas realizacji inwestycji. Wykonywane przeze mnie zadania odpowiadały w znacznej części zakresowi działalności technologa medycznego. Dotyczyły przede wszystkim analizy procesów medycznych, określania wymagań funkcjonalnych i oceny rozwiązań projektowych pod kątem późniejszej organizacji pracy. W wyniku przebudowy powstało nowe wejście do szpitala przeznaczone dla pacjentów izby przyjęć, NiŚOZ oraz osób odwiedzających hospitalizowanych pacjentów. SOR otrzymał natomiast odrębny dostęp. Wewnętrzny trakt komunikacyjny pozostał w zasadniczej części wspólny, ale został funkcjonalnie rozdzielony drzwiami przesuwnymi. Przestrzeń oczekiwania powiększono poprzez dobudowanie nowej poczekalni. Utworzono również odrębny gabinet TRIAGE, zapewniający warunki do przeprowadzenia badania z poszanowaniem intymności i godności pacjenta, a w razie potrzeby także do prowadzenia intensywnego nadzoru na etapie wstępnej oceny. Przewidziano ponadto możliwość uruchomienia drugiego stanowiska TRIAGE. Istotną zmianą była również organizacja ruchu pacjentów. Osoby zgłaszające się samodzielnie oraz przywożone przez ZRM korzystają ze standardowo rozdzielonych dróg, które spotykają się dopiero w gabinecie segregacji medycznej. Jednocześnie przygotowano nową lokalizację NiŚOZ, obejmującą gabinety, odrębną rejestrację, pomieszczenie socjalne i dwie toalety. Dzięki temu przeniesienie jednostki uwzględniało zarówno pomieszczenia niezbędne do udzielania świadczeń, jak i jej potrzeby organizacyjne. Z perspektywy codziennej pracy szczególnie ważne okazało się wydzielenie gabinetu TRIAGE. Zmiana ta zapewniła inne warunki prowadzenia segregacji medycznej, poprawiając komfort pracy personelu i prywatność pacjentów podczas badania. Równie istotne było uporządkowanie komunikacji poprzez rozdzielenie wejść i odpowiednie zaplanowanie wspólnych przestrzeni. Pozwoliło to ograniczyć wzajemne oddziaływanie różnych procesów bez konieczności tworzenia trzech całkowicie niezależnych zespołów pomieszczeń. Doświadczenia z tej inwestycji pokazują, że dobrze przeprowadzona analiza funkcjonalna nie musi prowadzić do maksymalnego rozdzielenia wszystkich jednostek. Znacznie ważniejsze jest ustalenie, w których miejscach wspólne wykorzystanie infrastruktury ma uzasadnienie, a gdzie konieczna jest odrębność organizacyjna i przestrzenna. Szczegółowy zakres przebudowy oraz dokumentację fotograficzną przedstawiłem w osobnym opisie rozbudowy SOR w Opolu.


Rola technologa medycznego nie kończy się na przygotowaniu koncepcji
Podczas realizacji inwestycji szpitalnych często pojawia się konieczność wprowadzania zmian do wcześniej przyjętych rozwiązań. Mogą one wynikać z ograniczeń konstrukcyjnych, możliwości instalacyjnych, dostępności wyposażenia lub warunków ujawnionych dopiero na etapie robót budowlanych. Niektóre z takich zmian wydają się drobne, ale ich wpływ na funkcjonowanie pomieszczeń bywa znaczący. Przesunięcie drzwi może utrudnić transport pacjenta, a zmiana ustawienia wyposażenia ograniczyć dostęp personelu do stanowiska pracy. Dlatego ocena proponowanych rozwiązań zamiennych powinna uwzględniać również konsekwencje dla organizacji działalności medycznej. Udział technologa medycznego jest w tym zakresie szczególnie przydatny. Nie zastępuje on architektów, projektantów branżowych, kierownika budowy ani inspektorów nadzoru inwestorskiego. Jego zadaniem jest dostarczenie wiedzy pozwalającej ocenić, czy proponowane rozwiązanie nadal odpowiada założeniom funkcjonalnym inwestycji. W zależności od charakteru przedsięwzięcia może to obejmować konsultowanie dokumentacji szczegółowej, analizę zmian projektowych, dobór i rozmieszczenie wyposażenia oraz ocenę przygotowania pomieszczeń do przyszłego użytkowania. Ważne jest przy tym zachowanie ciągłości informacji pomiędzy inwestorem, projektantami i przedstawicielami personelu medycznego. Jeżeli na początku inwestycji nie zostaną odpowiednio opisane potrzeby użytkowników i uzasadnienie przyjętych rozwiązań, na kolejnych etapach łatwo utracić wiedzę o tym, dlaczego zdecydowano się na określony układ przestrzenny. W konsekwencji można wprowadzić zmianę technicznie poprawną, ale sprzeczną z pierwotną koncepcją organizacji pracy. Udział technologa medycznego na kolejnych etapach przedsięwzięcia pomaga ograniczyć to ryzyko. Wymaga to jednak odpowiednio określonego zakresu współpracy, tak aby jego uwagi i rekomendacje mogły być uwzględniane w procesie podejmowania decyzji projektowych, bez naruszania kompetencji pozostałych uczestników inwestycji.
Wnioski dla architektów i inwestorów
Dla architekta współpraca z technologiem medycznym oznacza przede wszystkim dostęp do lepiej zdefiniowanych wymagań funkcjonalnych. Sam wykaz pomieszczeń, ich powierzchni i wyposażenia nie wystarcza do zaprojektowania dobrze działającego obszaru szpitala. Potrzebne są również informacje o przebiegu procesów medycznych, sposobie przemieszczania się pacjentów i personelu, wymaganych powiązaniach komunikacyjnych oraz możliwościach zmiany organizacji pracy. Dlatego szczególnie wartościowe są schematy przepływu pacjentów, identyfikacja potencjalnych konfliktów funkcjonalnych i jednoznaczne określenie zasad współdzielenia infrastruktury. Pozwalają one projektantom przygotowywać rozwiązania odpowiadające rzeczywistym potrzebom użytkowników, zamiast opierać decyzje wyłącznie na dostępnej powierzchni i wymaganiach dotyczących poszczególnych pomieszczeń. Szczególnego znaczenia nabiera to podczas modernizacji istniejących szpitali, gdzie możliwości projektowe są dodatkowo ograniczone przez konstrukcję budynku, istniejące instalacje i konieczność zachowania ciągłości funkcjonowania placówki.
Z perspektywy inwestora udział technologa medycznego jest natomiast jednym ze sposobów ograniczania ryzyka funkcjonalnego inwestycji. Spełnienie wymagań prawnych i technicznych pozostaje niezbędne, ale nie gwarantuje jeszcze, że obiekt będzie wygodny i efektywny w codziennym użytkowaniu. Warto więc już na początku przedsięwzięcia określić, kto odpowiada za analizę procesów medycznych, przygotowanie wymagań funkcjonalnych oraz ocenę zmian wprowadzanych podczas projektowania i realizacji. Rola technologa powinna być przy tym jasno umiejscowiona w strukturze współpracy z inwestorem i zespołem projektowym, bez tworzenia dodatkowej, niezależnej ścieżki zatwierdzania dokumentacji. Przebudowa obszaru SOR, izby przyjęć i NiŚOZ w Szpitalu Wojewódzkim w Opolu dobrze pokazuje znaczenie takiego podejścia. Poprawę funkcjonalności osiągnięto poprzez zmianę organizacji komunikacji, rozdzielenie wybranych procesów i dostosowanie przestrzeni do sposobu udzielania świadczeń, jednocześnie zachowując część wspólnej infrastruktury. Nie oznacza to jednak, że podobny układ sprawdzi się w każdym szpitalu. Każda inwestycja wymaga odrębnej analizy, uwzględniającej charakter działalności medycznej, potrzeby użytkowników oraz możliwości istniejącego budynku. Najważniejszą wartością pracy technologa medycznego jest zatem pomoc w podejmowaniu trafnych decyzji projektowych, opartych na znajomości rzeczywistego funkcjonowania placówki. Dla architekta oznacza to lepsze zrozumienie procesów, które musi uwzględnić w projekcie, a dla inwestora mniejsze ryzyko, że kosztowna przebudowa przyniesie rozwiązania poprawne technicznie, ale niedostosowane do potrzeb szpitala.
Literatura i materiały źródłowe
- Tomanek M., Technologia medyczna w projektowaniu obiektów szpitalnych, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 2015, rozdz. 3.1 „Elementy składowe technologii medycznej” oraz rozdz. 4 „Powiązania funkcjonalne między miejscami wykonywania procedur medycznych”.
- Niedzielski R., Technologia medyczna w inwestycjach szpitalnych. Praktyczny przewodnik od koncepcji do realizacji, Elamed Media Group, Katowice 2026, w szczególności artykuły „Technologia medyczna – prace przedprojektowe” (od s. 13), „Technologia medyczna – projekt techniczny” (od s. 23) oraz „Technologia medyczna – nadzór realizacji” (od s. 51).
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1646, ze zmianą Dz.U. 2026 poz. 796. Oficjalny tekst aktu.
- Narodowy Fundusz Zdrowia, Nocna i świąteczna opieka zdrowotna, informacje dla pacjentów.
- Rekomendacja dotycząca współpracy przy inwestycji rozbudowy i dostosowania SOR Szpitala Wojewódzkiego w Opolu, zakończonej 31 grudnia 2024 r.
- HOPAR, Rozbudowa Szpitalnego Oddziału Ratunkowego w Opolu, opis realizacji i dokumentacja fotograficzna.
Planujesz przebudowę lub rozbudowę szpitala?
Pomagam analizować procesy medyczne, układ funkcjonalny i rozwiązania projektowe z perspektywy przyszłych użytkowników obiektu.
Skontaktuj się ↗